BOLAS in 't Wasdom

Toegang tot kennis
december 9th, 2018 by Jaap de Jong

De bibliografie: over het boekstaven van de liefde en andere zaken.

FAQ – wat is een bibliografie?

(Aankomende) studenten vragen mij wel eens wat een bibliografie is. Ik zeg dan altijd dat het een tuighuis is, een wapenarsenaal tegen de barbaarsheid. En bibliografen zijn mensen die boeken over boeken samenstellen.  Zo’n boek over boeken noem je een bibliografie. Een bibliografie is goud voor de verzamelaar. En verzamelaars zijn meestal gelukkige mensen.

Het allergrootste geluk overkomt je wanneer je iets vind wat je niet zocht. Of waarvan je het bestaan niet eens vermoedde. Dat overkomt mij vaak: vooral als ik blader in een bibliografie. Hoewel het geluk van de verzamelaar groot is loopt het doorgaans slecht met hem af. Dat geldt in het bijzonder voor bibliografen. Vaak zijn zij ook nog eens bibliofiel. Dat betekent dat ze het met boeken doen.

Dat kan niet goed zijn.

Hugo Hayn bijvoorbeeld die alles over erotica wist stierf verlaten, berooid en half verhongerd in een park van Dresden. Zijn Nederlandse collega’s lazen in januari 1921 dat het hem niet goed ging. Ze deden niets, niet iets dat voldoende was.

Tijdschrift voor boek- en bibliotheekwezen (jrg 10, 1921) [volgno 2]. Geraadpleegd op 09-03-2018 [via Delpher]

Antonius van der Linde, de bibliograaf van Spinoza, David Joris, Balthasar Bekker, stierf arm en eenzaam in Wiesbaden. Verlaten van alles en iedereen. Er was zelfs geen hond die naar hem omkeek. De eerlijkheid gebiedt te zeggen dat hij daar zelf wel een beetje meewerkte. Hij meende altijd alles beter te weten en bezigde geen vredige taal. Méér dan de mensen had hij de dieren lief. Hij stelde een bibliografie samen met de titel dierenzielkunde: de mensen zijn de duivels van de aarde en de dieren de geplaagde zielen. Daar moet je een monument voor oprichten, een monument van papier, zo dacht hij. Het was zijn tuighuis tegen de menselijke barbaarsheid, zo schrijft Van der Linde ergens.

Een bibliografie is dus een samenhangende collectie. Er staat alles in over één enkel thema. Het kan ook een register zijn met boeken van en over één enkele auteur (auteurs- of persoonsbibliografie).  Het verschil met een bronnen- of literatuurlijst is dat deze lijst niet zo streng is geordend en het vaak over heel veel verschillende dingen gaat.

Stefan Zweig schreef ooit twee schitterende verhalen over het geluk van de verzamelaar en de hartstocht van het weten. Eén van die verhalen gaat over een antiquair Boekenmendel die in Wenen leefde. Het liep slecht met hem af. Maar uit zijn nalatenschap vist de lezer een exemplaar op: het tweede deel van de beroemd-beruchte bibliografie van Hugo Hayn. Dat moet genoeg zijn. En het was genoeg.

PS Met het programma BOLAS kun je ook zelf een literatuur- /bronnenlijst of bibliografie maken. Dit kan met een APA-genormeerde opmaakstijl.  Met de zoekmachine Laelaps (van BOLAS) kun je de hierboven gebruikte literatuur vinden. En nog veel meer, zoals alle bestaande OpenAccess bronnen. Maar dit terzijde.

Literatuurlijst

Bargmann, M. (2008). Hugo Hayn: Bibliograph der Liebe. Biblos. Beiträge zu Buch, Bibliothek und Schrift, 57(2), 15-28. http://eprints.rclis.org/28618/

B. (1921). Een 80-jarig bibliograaf in nood. Het boek. Tweede reeks van het tijdschrift voor boek- en bibliotheekwezen, 1921(10) [geraadpleegd via Delpher]

Hayn, H. , Gotendorf, A.N. (1912). Bibliotheca Germanorum, erotica & curiosa; verzeichnis der gesamten deutschan erotischen literatur mit einschluss der Übersetzung, nebst beifügung der originale. München: Müller [tweede deel]

Linde, A. van der (1875). Over dierenzielkunde: een bibliographische bijdrage. Zpl: Z.u.

Linde, A. van der (1871). Benedictus Spinoza. Bibliografie. Geraadpleegd op http://hdl.handle.net

Linde, A. van der (1869). Balthasar Bekker: bibliografie. Geraadpleegd op http://hdl.handle.net/

Linde, A. van der (1867). David Joris. Bibliografie. Geraadpleegd op http://reader.digitale-sammlungen.de/

Zweig, S. (2017). Boekenmendel & De onzichtbare verzameling. Twee verhalen. Enschede/Doetinchem: AFdH

november 22nd, 2018 by Jaap de Jong

Slimmer Zoeken met je eigen algoritme

FAQ ‘s – Wat is Slimmer Zoeken? (1) – Wat is een algoritme? (2)

Facebook kondigt nog meer tijdlijnveranderingen aan (2018, 31 januari). NRC-next. Geraadpleegd op 21 feb. 2018 van https://www.nrc.nl/

In januari 2018 vernieuwde Facebook de techniek achter de tijdlijn. Gebruikers krijgen voortaan meer lokaal nieuws te zien. Bovendien kunnen gebruikers binnenkort ook de betrouwbaarheid van nieuws beoordelen, zo stelt Mark Zuckerberg. Op basis daarvan krijgen ze dan meer van dat “betrouwbare” nieuws in hun tijdlijn. Dat doet het nieuwe algoritme van Facebook.

Dat zou natuurlijk heel knap zijn van die gebruikers en – als het waar is – ook van die nieuwe knop van Facebook. Maar facebookgebruikers bewezen eerder dat ze fakenieuws juist niet onderscheiden van geloofwaardig nieuws. Mark Zuckerberg bedoelt natuurlijk iets anders. Het gaat om de indruk die een lezer heeft van de betrouwbaarheid van de bron. Dat is iets anders.

Het Facebookplatform gaat niet zelf beoordelen of nieuws geloofwaardig is en stelt ook geen redactie aan – zoals bij een tijdschrift – om nieuws te beoordelen op geloofwaardigheid.

Facebook verandert wel het algoritme. Nieuws dat door gebruikers geloofwaardig wordt geacht komt bovenaan in de resultaten. Dat kan ook nepnieuws zijn dat een gebruiker geloofwaardig acht. Kortom, er verandert helemaal niets. Behalve het zoekalgoritme. Die verandering lokt wellicht méér bedrijven die hun nieuws laten aanprijzen door Facebookgebruikers en Mark Z. daarvoor betalen.

Een algoritme bepaalt de route die wordt afgelegd naar een bepaald doel. Dat gebeurt vanuit de visie van de maker van dat algoritme. Hij stelt de criteria vast en bepaalt daarmee de volgorde van de stappen. De maker van zo´n computeralgoritme is dus het eigenlijk brein achter de volgorde waarin de zoekresultaten worden gepresenteerd. Wanneer je vaak klikt op het profiel van een twitteraar (of op zijn berichten reageert), dan zal Twitter de tweets van die twitteraar bovenaan zetten, ook al verzond hij die tweets al zes uur eerder. Bij Google en Facebook gebeurt ongeveer hetzelfde.

De volgorde kun je natuurlijk ook zelf bepalen. Wanneer je met Google zoekt kun je door een specifieke zoekopdracht zelf bepalen wat wel of niet in de lijst met resultaten. Dat heet Slimmer zoeken. Met je eigen algoritme nog wel! Wat kan er leuker zijn? Zelf het heft in handen nemen in plaats van dat Google of Faceboeek of Twitter je brengt waar je misschien wel niet wilt zijn.

Later meer over Slimmer Zoeken. Meer weten en verder lezen? Zie hieronder!

Bronnen

Facebook kondigt nog meer tijdlijnveranderingen aan (2018, 31 januari). NRC-next. Geraadpleegd op 21 feb. 2018 van https://www.nrc.nl/

Geels, M. (2018, 20). Facebook laat gebruikers betrouwbaarheid bepalen. NRC. Geraadpleegd op 21 feb. 2018 van https://www.nrc.nl/

Hijink, M. (2018, 15 januari). Facebooks nieuwe News Feed is een zwaktebod. NRC [column]. Geraadpleegd op 21 feb. 2018 van https://www.nrc.nl/

Sanders, E. (2013, 9 februari). Hoe zoek je slimmer? Drie methodes om slimmer te zoeken [online nieuwsartikel]. NRC Handelsblad. Geraadpleegd op https://www.nrc.nl/nieuws/2013/02/09/hoe-zoek-je-slimmer-drie-methodes-om-slimmer-te-zoeken-1196159-a264055

Sanders, E. (2011). Eerste Hulp bij e-Onderzoek voor studenten in de geesteswetenschappen: Slimmer zoeken, slimmer documenteren. Geraadpleegd op https://openaccess.leidenuniv.nl/handle/1887/17774

oktober 22nd, 2018 by Jaap de Jong

Als een Engel in de Bibliotheek van Babel. Over nut en nadeel van de VPN-verbinding

FAQ – Wat is een VPN-verbinding?

Jorge Luis Borges schreef ooit een verhaal over de Bibliotheek van Babel, een oneindige boekentafel die alle denkbare boeken bevat. De eindeloosheid voor een eindig mens. De fantasie van Borges is nog geen realiteit, maar de werkelijkheid lijkt er al wel een beetje op. Er zijn nu al vrij toegankelijke databanken met miljoenen oude en nieuwe e-books: Hathitrust, DBNL, Gutenberg, DOAB en wat al niet meer. De titels uit genoemde databanken (en de hyperlinks naar de vindplaatsen) zijn ook binnen BOLAS beschikbaar.

Wie deze en andere collecties doorzoekt stuit soms op het probleem dat het digitale boek in Nederland niet beschikbaar is. In Amerika is het exemplaar dan vrij van auteursrechten, maar in Nederland niet. Je kan dan natuurlijk je reispapieren pakken om in Los Angeles naar de blues te luisteren en intussen het boek downloaden. Het kan ook anders: met een VPN-netwerk

Een Virtueel Particulier Netwerk is een relatief goedkope manier om je netwerk uit te bouwen naar andere werelddelen. Je kunt dan “doen alsof” je elders bent, dat je op het eiland Tristan da Cunha zit of op IJsland of waar ook in de wereld. Je computer krijgt een IP-adres van de locatie van je keuze. Dit betekent dat je online privacy beter is beschermd. Ook kun je nu boeken downloaden die onder de Amerikaanse of een andere jurisdictie vallen.

Het aanschaffen en gebruiken van een VPN-verbinding is volledig legaal. Door de VPN verbinding wordt de privacy van de internetgebruiker verhoogd. Er zijn ook nadelen. De internetsnelheid neemt af en Google raakt in de war wat betreft je werkelijke locatie. Die afname van de snelheid is afhankelijk van de prijs/kwaliteit verhouding van de gekozen VPN-verbinding. Engelen trekken zich niets aan van fysieke grenzen. En de Engel in de Bibliotheek van Babel trekt zich ook niets aan van de tijdsgrenzen. Hij leest en peinst.