in 't Wasdom

Toegang tot kennis
februari 21st, 2020 by Renske ter Avest

Zoeken in databanken: booleaans zoeken

Zoeken levert vaak enorm veel treffers op. Dat geldt ook bij het gebruik van een databank. Hoe kun je dit aantal beperken? Wat moet je doen om preciezer te zoeken? Hoe krijg je minder treffers met een hogere kwaliteit?

Vooraf: een databank zoekt soms alleen binnen titelbeschrijvingen (+ evt. uittreksel/abstract). Tenzij een databank ook de tekst van het totale document heeft geïndexeerd.

Dit heeft consequenties voor de te gebruiken zoektermen. Denk dus vanuit het type databank (bevat die fulltext of niet?) en vanuit de titelbeschrijving.

Vier tips

  • Stel eisen aan de actualiteit van de bron, bijv. vanaf het jaar 2015. Gevolg is dat je geen ongedateerde resultaten krijgt. Ongedateerde bronnen gelden i.h.a. als minder betrouwbaar. Je weet dan immers niet of er meer actuele bronnen zijn.
  • Gebruik tenminste twee zoektermen in combinatie met AND. Het gebruik van de operator AND betekent dat beide zoektermen in het document moeten voorkomen. Daardoor daalt het aantal zoekresultaten.
  • Gebruik bij synoniemen de operator OR. Hierdoor neemt het aantal treffers toe, maar je beperkt het aantal uit te voeren zoekacties.
  • Beperk je tot een bepaald type bron, bijvoorbeeld alleen journals of kranten. Of beperk je tot een specifieke database.

Een voorbeeld: Henriette B. is geïnteresseerd in de nieuwste Open Access publicaties (vanaf januari 2020) over toepassingen van artificial intelligence binnen de medische sector. Haar zoekopdracht beperkt ze tot actuele bronnen (vanaf 2020). Ze gebruikt twee zoektermen. Verder zoekt ze alleen in de databank DOAJ (via Laelaps). Aantal zoekresultaten: 15 (11 februari 2020).

In het gegeven voorbeeld gebruikt Henriette B. alle eerdere tips:

  • beperking qua tijd (vanaf 2020);
  • gebruik van de (booleaanse) operator (AND -> in dit voorbeeld is dat het +-teken);
  • gebruik van één specifieke databank met de grootste collectie Open Access bronnen (DOAJ). Die databank bevat vele duizenden wetenschappelijke journals.

De grondslagen van het booleaanse zoeken (zoeken met AND, OR en NOT) zijn ontleend aan de inzichten van de wiskundige en logicus George Boole (1815-1864).

februari 19th, 2020 by Renske ter Avest

Hoe zoek je in databanken?

In de serie Drie vragen is het de beurt aan de vraag: hoe zoek je in een databank? Voor ik inga op dit thema wijs ik op onze thematische reeks over databanken. Het is goed eerst iets te weten van het wat, waarom, wanneer en waar, vóór je begint met het hoe. 

Databanken zijn binnen bolas geordend naar een specifiek vakgebied en/of type (bijv. journals, brieven of kranten). Naast specifieke of vakgebonden databanken zijn er algemene databanken (bijv. WorldCat, Picarta) die een tamelijk dekkend overzicht geven naar de stand van zaken rond een thema.

Hoe te zoeken? Drie stappen:

  1. Wat wil je precies weten en wat is het type bron dat je zoekt?
  2. Welke databank voldoet aan het gewenste type bron en je informatiebehoefte?
  3. Hoe zoek je binnen de databank: het gebruik van de booleaanse operatoren OR, AND, NOT

In een volgend blog ga ik in op het gebruik van de operatoren OR, AND en NOT.

februari 13th, 2020 by Renske ter Avest

Zoeken: via Google of met een databank?

Ik zoek elke dag via Google of een andere zoekmachine: naar adressen, vintage, muziek, de verjaardag van Michel de Montaigne en wat al niet meer. Ik vertrouw blind op de resultaten, nou ja, bijna. Zoeken via Google is voor de meeste dagelijkse zaken voldoende. Google volstaat prima als je je wilt oriënteren, geen enkele pretentie hebt of een poging wilt doen om iets origineel of iets nieuws over een bepaald onderwerp te zeggen.

Met een paar extra trucjes haal ik met Google heel veel naar boven, zelfs wetenschappelijke artikelen op mijn vakgebied. Over die trucjes (tips en tools) vertel ik je later. Google geeft vaak enorm veel resultaten – iets dat je eigenlijk niet wilt, integendeel. Meestal heb je geen idee wat de status & kwaliteit is van die resultaten. Daarnaast heb je onvoldoende tijd om al die zoekresultaten serieus te bestuderen. Bovendien stemt Google de resultaten af op mij als persoon. Of beter: op wie Google denkt dat ik ben.

Is het mogelijk een onderbouwde keuze maken? Een selectie die niet uitsluitend op mij is afgestemd, maar ook voor anderen van belang is? Kun je het standaard algoritme van Google omzeilen? Ja, dat kan. Waarover later meer.

Zelf zoek ik in een databank als ik precies wil achterhalen wat er onder deskundigen/specialisten bekend is op een klein gebied. Het gaat mij dan om de vraag: Wie heeft wat, waarom, waar en wanneer beschreven (5 x w). Zo begrens ik mij. Tegelijk ben ik in staat om vanuit die grenzen mijn kennishorizon te verleggen en nieuw land in kaart te brengen. Precies en systematisch.

Naast kwaliteit is er nog een andere reden om databanken te gebruiken. Die reden is de beschikbaarheid van informatie die niet via Google vindbaar is. Tijdschriften, boeken en journals wordt door experts beoordeeld, systematisch in kaart gebracht (thematisch en over een langere periode) en in een database/databank gestopt. Die informatie gaat niet meer verloren en is dus altijd opnieuw te raadplegen. Bovendien zijn de resultaten ook door anderen te checken die erop kunnen voortbouwen. Beschikbaarheid is nog iets anders dan toegankelijkheid. Er is vaak wel een abonnement nodig.

Bij willekeurige vondsten die je via Google opdoet is dit niet het geval. Soms verdwijnen er bronnen of duiken er plotseling nieuwe bronnen op waarvan de precieze inhoudelijke status onduidelijk is. Bovendien weet je nooit zeker wat Google wel/niet in kaart heeft gebracht. Zulke instabiele bronnen zijn dus weinig betrouwbaar (qua herhaalbaarheid).

Samengevat: Google volstaat voor de voor dagelijkse dingen, ter oriëntatie en als de kwaliteit en betrouwbaarheid (systematiek, controleerbaarheid & herhaalbaarheid) niet van belang is. Je kiest voor het zoeken in een databank als je iets op een systematische en controleerbare wijze wilt nagaan om daarna de stand van zaken goed te kunnen beschrijven. Je kunt dan verwijzen naar kwalitatief hoogwaardige en betrouwbare bronnen.

februari 12th, 2020 by Renske ter Avest

Google manipuleren. Over zoekstrategieën

Google heeft een simpele zoekbalk. Eén enkel trefwoord intikken en Google doet de rest. Wat die rest precies inhoudt? Dat weet bijna niemand. Eén ding is wel zeker: Google stemt de resultaten af op het profiel dat zij heeft van de gebruiker. Ze manipuleert, zeggen sommigen.

Hoe zoek je met Google? Kun je de zoekresultaten van Google wel beïnvloeden? Ja, dat kan en het is eenvoudig.

Er zijn mogelijkheden om Google te “manipuleren” of beter: zelf het heft in handen te nemen. Hoe doe je dat? Hoe zorg je er voor dat Google doet wat jij wilt? Je kunt Google sturen door naast trefwoorden ook zgn. commando’s toe te voegen. In al deze gevallen beperk je het aantal resultaten. Dat is ook de bedoeling. Scherper zoeken en zelf de zoekcriteria bepalen. Hoe doe je dat?

Eerst enkele mogelijkheden, daarna een voorbeeld Read the rest of this entry »

februari 11th, 2020 by Renske ter Avest

Drie vragen over zoeken

Google is succesvol, maar goed zoeken is niet per se gemakkelijk. Of misschien moet ik het anders zeggen: het vinden van betrouwbare bronnen is niet simpel. Met Google vinden we meer dan ooit, maar Google vindt geen documenten achter betaalmuren. Die zoekmachine indexeert alleen toegankelijke documenten. Wat valt er te zeggen over de kwaliteit (en betrouwbaarheid) van die bronnen?

Ik werkte vroeger veel met kaartenbakken. Op zo’n kaart staat precies waar een bron (boek, artikel of ander document) over gaat en waar & wanneer het werd gepubliceerd (wie, wat, waar, wanneer). Iemand die een kaart maakt – meestal een specialist, een kenner – streeft naar exactheid en geeft dus de essentie van de bron weer. De kaarten en kaartenbakken van vroeger zijn niet verdwenen, de specialistische inhoud is gedigitaliseerd. Dat zijn nu de zg. databanken. Die inhoud van zo’n databank is niet toegankelijk voor Google. Het gaat om specialistische informatie en je moet vaak lid zijn van een bibliotheek om toegang te krijgen.

Voor het algoritme van Google is een titelbeschrijving van evenveel betekenis als een willekeurige zin uit het boek zelf. Het heeft voor een zoekmachine geen enkele betekenis. Ze maakt geen verschil. Het algoritme is de grote gelijkmaker. Google scant alles: niet alleen titel, maar ook de gehele inhoud. De vraag is dus of de zoekmachine een verschil kan maken, en of het resultaat net zo goed is als dat van de specialist.

Het verschil tussen een kaartenbak (of databank) en het internet is geen probleem als gebruikers er rekening mee houden. Maar dat is vaak niet zo. Veel mensen zoeken in een databank niet anders dan wanneer ze met behulp van de zoekmachine Google over het internet surfen. En dan gaat het mis. Een specialistische databank (eigenlijk een elektronische kaartenbak) geeft als resultaat 0 (zinnige) treffers op een zoekvraag als: Leden Koninklijk Huis leeftijd. Google daarentegen geeft direct antwoord (en vaak is dat ook het goede antwoord). Het is dan ook goed te weten wanneer je beter in een databank kunt gaan zoeken of met Google.

Drie vragen

Van belang is dat je voor het zoeken de volgende vragen stelt:  1. wanneer zoek je in een databank en wanneer volstaat Google of DuckDuckGo? 2. hoe zoek je met Google en hoe zoek je in een databank? 3. hoe beoordeel je de kwaliteit & betrouwbaarheid van je zoekresultaten? In de volgende blog kom ik terug op de eerste vraag.

februari 6th, 2020 by Jaap de Jong

Update Laelaps afgerond

Laelaps - de zoekmachine van bolas

De werkzaamheden aan onze zoekmachine Laelaps zijn afgerond. Er zijn in totaal meer dan honderdvijftig miljoen bronnen geïndexeerd.

Bolas werkt samen met de Duitse zoekmachine BASE en DOAJ aan het verbeteren van de beschikbaarheid en toegankelijkheid van de wetenschap. De inhoud van beide databanken is ook in Laelaps opgenomen. Klik op het logo om direct naar Laelaps te gaan.

Alle functionaliteiten van de webapplicatie bolas zijn bereikbaar onder MIJN BOLAS (mijn.bolas.nl).

februari 5th, 2020 by Renske ter Avest

Datum van raadpleging – volgens APA-regels

Ga naar je projectbronnen en klik op REF

Een gebruiker vroeg mij waarom de datum van raadpleging (bij een artikel of boek) niet wordt opgenomen in de literatuurlijst. Haar was geleerd die datum altijd te vermelden. Dat is helaas een misverstand.

Het vermelden van de datum van raadpleging is alléén nodig bij veranderbare webpagina’s. Bij een journal, tijdschriftartikel of boek is er altijd een publicatiedatum. En er is een garantie dat de bron vindbaar blijft (in bibliotheek en/of digitaal databankbestand). Een redacteur of team heeft naar de inhoud gekeken en in orde bevonden. Klaar voor publicatie. Met een datum (of jaartal) erop. Daarna is het niet meer mogelijk iets te veranderen!

Een gewone webpagina zoals een weblog valt onder ‘digitale bron’. De extra optie die je dan bij je projectbronnen kunt (of zelfs moet) aanvinken is: “bon is aan verandering onderhevig”. De auteur (een websiteeigenaar) kan altijd alles veranderen of zelfs een webpagina weggooien. Dat zegt iets over de betrouwbaarheid (herhaalbaarheid) van zo’n bron. Hij is vaak niet meer vindbaar. Een literatuurlijst met alléén veranderbare bronnen (“geraadpleegd op …”) maakt dus géén stevige indruk.

Je past je bronverwijzing in 3 stappen aan: ga naar je projectbronnen (1) en klik daarna op de REF (rode icon) van de bron (een webpagina) die je wilt aanpassen (2). Kies bij het type bron, “digitale bron” (3) en vink de optie “bron is aan verandering onderhevig” aan.

Vul zo nodig ook de andere gevraagde velden in. Is dat gedaan dan verandert de kleur van de icon (REF) van rood in groen. Er is een tutorial voor het maken van een literatuurlijst met het programma bolas.

januari 24th, 2020 by Jaap de Jong

Nieuwe opzet BOLAS

Afgelopen maand is achter de schermen gewerkt aan een nieuwe opzet van BOLAS. We richten ons vanaf nu op directe ondersteuning van onze relaties. Dit betekent dat er een stevige band komt tussen de gewone website en de webapplicatie.

In wekelijke blogs worden er tips en tools aangereikt waarmee gebruikers van de webapplicatie hun voordeel kunnen doen.

Voor onze relaties in het voortgezet onderwijs krijgt Renske ter Avest de taak als eindredacteur van de inhoudelijke blogs. Zij is docente aan het CCNV in Harderwijk en begeleidt leerlingen met hun profielwerkstuk. Zij heeft een achtergrond als historica en filosofe en weet veel van de ins en outs van het opzetten van een onderzoek. Zij blijft ook betrokken bij de scholing van gebruikers, waaronder docenten.

januari 24th, 2020 by Renske ter Avest

Projectbronnen delen

Het delen van bronnen kan met mensen binnen en buiten je projectgroep.  Als projectleider kun je mensen toevoegen of verwijderen.

Ga naar de homepage van het project dat je wilt aanpassen. Klik op het pennetje en voeg mensen toe en/of verwijder anderen. Je kunt er ook je thema/vraagstelling wijzigen of een nieuw project aanmaken. Zie de afbeelding hierboven waar rechtsboven een vergrootglas met pennetje staat.

Op dezelfde pagina staat een kolom met ‘delen project’ met daaronder een link. Die kun je gebruiken om bronnen te delen met mensen buiten je projectgroep. Zij hebben beperkte rechten (alleen lezen).

Naast projectinstellingen heb je ook nog persoonlijke instellingen die je eventueel kunt aanpassen.

januari 21st, 2020 by Renske ter Avest

Nieuwe boeken in Delpher

Mooi bericht van Delpher dat er vandaag weer 30.000 boeken zijn toegevoegd aan de databank. Een prachtig initiatief van de KB en een fantastische grabbelton! Ook mijn tante zit elke dag te neuzen in Delpher op zoek naar verhalen uit de tijd van haar oma. De krantenbak is voor iedereen toegankelijk: Open Access dus! Fijn is dat.

Bij mij staat Delpher bovenaan het overzicht van databanken die ik raadpleeg als ik iets wil weten over vroeger. Je kunt niet alleen boeken, maar ook kranten raadplegen. Mijn nichtje vertelde in december enthousiaste verhalen van artikelen over het leiderschap van Mandela in de jaren tachtig en negentig. Een mooie bron!

Meer weten over databanken? Hier vind je een overzicht van blogs met informatie over databanken die in BOLAS zijn opgenomen #blogs #praktische tips #links

januari 20th, 2020 by Jaap de Jong

QuickStart voor bolas

Om snel en effectief de functionaliteiten van bolas onder de knie te krijgen hebben we een QuickStart gemaakt. In negen stappen (met tutorials) leer hoe je:

  • je account activeert en/of je wachtwoord herstelt;
  • bronverwijzingen verwerkt – een literatuurlijst opstelt – bronnen kunt opslaan, delen en bewaren
  • databanken selecteert & slimmer kunt zoeken (in databanken en met Google/Scholar
  • Etc., etc.

Download QuickStart BOLAS

januari 19th, 2020 by Renske ter Avest

BOLAS-knop

Met de BOLAS-knop sla je met één klik een internetbron op. Die bron is daarmee ook voor andere projectmedewerkers (binnen je school, bedrijf of instelling) toegankelijk. Dit hoeft natuurlijk niet; je kunt je bronnen ook privé houden. 

De BOLAS-knop is er voor Chrome De knop voor Firefox en Safari komt binnenkort beschikbaar.

De knop is gratis voor gebruikers met een account. Heb je geen account via school of anderszins, dan kun je hier een account op BOLAS aanschaffen.

januari 17th, 2020 by Renske ter Avest

Instellingen – databanken

In databanken vind je informatie die al door een redactie is beoordeeld. De betrouwbaarheid is hoger. Er is meestal een auteur, een publicatiedatum en een stabiele vindplaats.

Leden van de Koninklijke Bibliotheek (KB) hebben toegang tot meer belangrijke databanken. Voor bovenbouwleerlingen gratis, voor studenten 50% van de prijs die niet-studenten betalen, t.w. €15,00 (100%).

Je kunt hier lid worden van de KB. Als je aangeeft dat je lid bent van de KB  krijg je ook die databanken binnen de bolasapplicatie te zien. Je kunt je KB-lidmaatschap aangeven onder persoonlijke instellingen bij je BOLAS-profiel.

januari 17th, 2020 by Renske ter Avest

Databanken (1): wat, waarom, waar en hoe te gebruiken?

Topdatabanken

Binnen BOLAS kun je gebruik maken van databanken. Een databank geeft toegang tot wetenschappelijke artikelen en boeken. Hiernaast vind je een overzicht van een aantal databanken die je kunt doorzoeken. Je hebt niet altijd toegang tot databanken. Voor een aantal databanken is een lidmaatschap van de Koninklijke Bibliotheek (KB) nodig. #KB Dat lidmaatschap kun je aangeven in je persoonlijke instellingen.

Beweeg met je muis over het rechterdeel van het databankoverzicht binnen BOLAS. Je ziet dan een aantal iconen. De vier iconen staat voor vier opties: favoriseren, opslaan, delen of onzichtbaar maken. Favoriseren is de meest handige optie. Je kunt een gefavoriseerde databank voor elk denkbaar project gebruiken. 

Zoeken naar bronnen binnen databanken kost minder tijd dan zoeken op Google (Scholar). Bij het gebruik van Google Scholar heb je soms geen toegang wanneer je een mogelijk bruikbare bron vind. Bovendien geven databanken toegang tot meer betrouwbare bronnen. Meer betrouwbaar dan de resultaten van googlen. Waaruit blijkt dat? Read the rest of this entry »

januari 17th, 2020 by Renske ter Avest

Databanken (2): welke?

Er zijn veel soorten databanken. Je kunt ze ordenen, bijv. op vakgebied (bijv geschiedenis). Of op soort (bijv. kranten) of – als derde mogelijkheid – op vakgebied èn op soort.

In het hier gebruikte voorbeeld (zie afbeelding) heb ik zowel op geschiedenis  (vakgebied) als op kranten (soort) geselecteerd. Het is best ingewikkeld om te bepalen welke databank je kunt gebruiken. Als je goed weet wat je precies wilt weten (hoofd- en deelvragen) dan ben je ook beter in staat om het type databank te bepalen.

Notabene – Gebruikers die lid zijn van de Koninklijke Bibliotheek (KB) in Den Haag – en dat hebben aangegeven bij hun persoonlijke instellingen binnen BOLAS – krijgen meer databanken te zien dan gebruikers die geen lid zijn.

Read the rest of this entry »